151
Est enim (Verbum) Forma quaedam, Forma non formata, sed Forma omnium Formatorum; Forma incommutabilis, sine lapsu, sine defectu, sine tempore, sine loco, superans omnia, existens in omnibus, et fundamentum quoddam in quo sunt, et fastigium sub quo sunt.
Si dicis: «Omnia in illo sunt», non mentiris. In illo sunt omnia; et tamen, quia Deus est, sub illo sunt omnia. (Sermo 117; de Verb. Evangel.)
152
In esso era vita, e la vita era la luce degli uomini. -Dopo avere parlato della creazione in generale e aver detto che tutte le cose furono fatte pel Verbo e niente fuori del Verbo, l'Evangelista discende a parlare in ispecie degli uomini, per salute dei quali egli scrive l'Evangelio, e a dimostrare che cosa il Verbo ebbe fatto per essi, o piutosto che cosa è il Verbo per essi.
Dichiara adunque colle indicate parole qual sia l'intima costituzione della creatura intelligente umana fatta pel Verbo.
E comincia a farci considerare che «nel Verbo vi e vita», che non si tratta d'un verbo morto, ma di un Dio vivo, anzi di un Dio-vita, e che egli è luce», non trattandosi d'una vita puramente sensibile, ma d'una vita intellettiva: e finalmente dice, che la vita che è nel Verbo e luce agli uomini dimostrando cosi come gli uomini sono constituiti esseri intelligenti pel Verbo.
Le due porole vita e luce si riferiscono appunto a que' due aspetti sotto i quali noi abbiamo detto doversi considerare il Verbo divino.
Perocchè la vita si riferisce al Verbo in quanto è sussistenza, e la luce si riferisce al Verbo in quanto è oggetto, termine dell'intelletto vivente. (Rosmini: Obra citada; lezione 43, pág. 123).
153
Anima habet in se ipsa sua propria et naturalia principia, scilicet, Bonitatem, Magnitudinem, Durationem, Potestatem, Sapientiam, Voluntatem, Virtutem, Veritatem, Delectationem (o sea, la esencia parcial Gloria), Differentiam, Concordantiam, Principium, Medium, Finem, Æqualitatem; et per ista substantialia principia, de quibus est constituta, habet rationes: sicut per Bonitatem habet rationem ad producendum bonum, scilicet, bonum morale... et sic de aliis rationibus. (De Anima rationali; parte II, pág. 13. -Ed. mogunt., tomo VI).
154
Claramente enseña el Beato Lulio que el alma humana participa de Dios tanto como puede, dada la capacidad y orden natural de una criatura-espíritu, o sea, mientras no se siga ningún inconveniente contra los Atributos de Dios.
Habla nuestro Doctor y Maestro: «Anima quoad modum essendi et modum agendi est considerabilis in majori magnitudine per quam sit magis similis Deo, ita tamen quod nullum inconveniens sequatur contra Divinam Bonitatem, Magnitudinem, etc.
Igitur ens ipsius Animae est considerabile quod sit aliquid constitutum ex Similitudinibus Dei, scilicet, de Bonitate, Magnitudine, Æternitate, etc., ut in suo effectu Causa clarius et melius elucescat; nam aliter Causa deficeret suo effectui in Magnitudine Bonitatis, etc.; quod est impossibile.
Ergo Anima est considerabilis in major; magnitudine similitudinum Dei. (Quaestiones solubiles per Artem demonstrativam; cuest. 53, tomo IV, pág. 75, edición de Moguncia).
155
Cum Deus sit totus perfectus, et ipse sit Concordantia suarum Rationum, sine aliqua contrarietate, quae Rationes sunt sua Bonitas, Magnitudo, Æternitas, Potestas, Sapientia, Voluntas, Virtus, Veritas, Gloria, Finis et aliae similes istis... (De Anima rationali; parte I, pág. 4. -Tomo VI, ed. Mogunt.)
156
Dixit Intellectus: Per divinum Intellectum sum creatus.
Bonitas est mihi associata et mecum conjuncta per Divinam Bonitatem; magnitudo per Divinam Magnitudinem; duratio per Divinam Æternitatem; potestas per Divinam Potestatem; voluntas per Divinam Voluntatem; virtus per Divinam Virtutem; veritas per Divinam Veritatem; delectatio per Divinam Gloriam; et hujusmodi...
Rursus ait Intellectus: Quoniam cum omnibus istis sum compositus in tanto quod quilibet est in me, et ego in ipsis essentialiter, multiplicabimus extensionem et unam essentiam. (Duodecim Principia Philosophiae: cap. X, pág. 138. -Argentorati, 1651).
157
Neque exigentia praedicta derogat physicae potentiae Dei absolutae et simpliciter liberae, sed ostendit summam ejus rectitudinem atque identitatem Divinarum Dignitatum, quibus omnibus concurrentibus Deus altissimo suo consilio creata omnia condidit, modo sibi condecenti, et manifestavit nobis in creatis naturis et mysteris Divinis; deditque Artem Generalem, ut combinatione Principiorum ejus et Regularum discurramus et modo nobis possibili explicemus quae facta sunt et per ista conspicere valeamus invisibilia Dei, a creatura mundi, ut dicit Apostolus (Rom. I, 20.)
Sunt enim praedicta Principia generalia, exemplaria quaedam divinarum Idearum, sicut dicebamus in Certamine dialectico, numero 222, pág. 351. (R. P. F. Francisco Marçal: Ars Brevis; pág. 15: Lectori Auctor. -Palmae Balear., 1669.)
158
Les formes naturelles sont donc chez elles, chez nous.
Leur existence en double: au dehors, daos la matière; en nous, qui nous faisons matière pour les recevoir, n'a rien de tellement insolite.
C'est en tout cas une nécessité qu'impose l'analyse.
La critique adressée par Aristote à Platon, à savoir qu'avec les Idées il créait un double inutile de la nature, n'a plus cours ici; car l'être intentionel ne double pas l'être naturel sans raison, et d'ailleurs, au point de vue oü nous sommes présentement, l'un est aussi «naturel» que l'autre.
Toute chose est créée deux fois, dit saint Augustin: une fois en elle-même, une fois dans les intelligences.
Sans verser aux idées innées, il faut reconnaître le bien fondé de cette remarque; ce qu'elle contient de platonisme nous paraît rigoureusement imposé par les donées du probléme de la connaisance.
C'est ce qu'a pensé le plus redoutable ennemi les Idées, quand il a dit que l'âme peut devenir toutes choses.
Aristote ne peut échapper à l'un et à l'autre s'engarent loin de l'éxpérience.
(S. Thomas d'Aquin, tome II, page 104 et 105. -Paris, 1910.)
159
Les idées sont, en effet, les principes, les raisons, les causes objectives de nos connaissances générales; les objets auxquels notre intelligence rapporte la varieté des objets individuels, l'imparfait, l'incomplet, la pluralité et la diversité des choses.
Ces types éternels, ces modèles des choses, ces esences qui sont comme le rayonnement de l'Etre, source lumineuse qui éclaire toutes les intelligences, sont les principes objectifs ou les causes de nos connaisances intellectuelles.
Ces principes et ces causes composent le point de départ objectif du philosophe, ce dont il tire les conclusions qui forment la science philosophique considerée objectivement. (L'abbé Jules Fabre: Cours de Philosophie; page 17. -Paris, 1803.)
160
Quid ergo scientia est? Divinarum rerum certa ratione compraehensio. (Epitome Marsilii Ficini in Theaetetum vel de Scientia. -Divini Platonis opera omnia Marsilio Ficino interprete, pág. 93. -Lugduni, 1557.)